ఇక పెద్ద బొమ్మల కొలువు సంగతి. ఇది మళ్ళీ రెండు చోట్ల దర్శన మిస్తుంది. మొదటగా అసంపూర్తి కల్యాణ మండపంలో, తరువాత ఆలయం లోపల నాట్య లేదా రంగ మండపంలో.
ఆలయాన్ని ఆనుకుని కానీ, దగ్గరలోనే విడిగా కానీ ఒక కల్యాణ మండపాన్ని నిర్మించడం విజయనగర రాజుల కాలంలో నిర్మితాలైన ఆలయాలలో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. ఇది వీరి ప్రత్యేక శైలి గా చెప్పుకోవచ్చు. కల్యాణ మండపాలను సర్వాంగ సుందరంగా తీర్చి దిద్దడంలో శిల్పుల ప్రతిభా పాటవాలు బయటపడేవి. కల్యాణ మండపాల పైకప్పు మూలలన రాతి గొలుసులను వేళ్ళాడ తీయడం అలంకరణలో ఒక భాగంగా ఉండేది. లేపాక్షి లో కల్యాణ మండపం పూర్తి అయితే ఎలా ఉండేదో తెలియదు గాని, అసంపూర్తిగా మిగిలిన కల్యాణ మండపంలో సైతం ఎన్నో చిత్రాలున్నాయి.
అసంపూర్తి కల్యాణ మండపం (ముందు వైపు) - లేపాక్షి
పార్వతీ పరమేశ్వరుల కళ్యాణ మండపం ఇది. వారి కళ్యాణానికి బ్రహ్మ, విష్ణు, దేవేంద్ర, అగ్ని, యమ, వశిష్ఠ, విశ్వామిత్రాదులు విచ్చేసినట్లుగా స్తంభాలపై మలచబడిన మూర్తుల ద్వారా తెలుస్తుంది. పురుషాకృతులకు సైతం ఒకరకమైన వయ్యారాన్ని ఇచ్చి చెక్కి చూపించారు లేపాక్షి శిల్పులు. ఆలయాల్లో ప్రతిమల కన్నులు అరమోడ్పుగానూ, అర్ధ నిమీలతంగానూ ఉండడం సాధారణంగా చూస్తూంటాం. ఇది బౌధ్ధ శిల్పం నుంచి దిగుమతి అయిన ఒక ప్రతిమా లక్షణంగా నేను భావిస్తాను. బౌధ్ధం ప్రభావం తగ్గు ముఖం పట్టిన తరువాత గూడా దేవాలయాల్లో దేవతా ప్రతిమలను మలిచేప్పుడు ఆ తరువాత కొన్ని శతాబ్దాల వరకూ అరమోడ్పు కన్నులతోనే శిల్పులు మలిచేవారు. లేపాక్షిలో ఏ శిల్పానికీ ఈ లక్షణం లేదు. సూటిగా చూస్తున్న చూపులతో విశాలమైన నేత్రాలు, ఏదో చెప్పడానికి నోరు తెరవబోతున్నట్లుగా అనిపించే విచ్చీ విచ్చని పెదవులతో జీవకళ ఉట్టిపడే విధంగా మలచ బడి కనిపిస్తాయి. పై చిత్రంలో కల్యాణ మండపం ముందు వైపు రాతి స్తంభాల పై మలచ బడిన మూర్తులలో ఈ లక్షణం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. half shut eyes with closed tight lips బౌధ్ధ ప్రతిమ అయితే, fully open eyes, straight looks with slightly open mouth and sensuous spouting lips లేపాక్షి ప్రతిమ అని నా భావన. బుధ్ధ ప్రతిమది అలౌకిక, అంతర దృష్టి అయితే, లేపాక్షి ప్రతిమది లౌకిక, బాహ్య దృష్టి. దేని అందం దానిది.
