లేపాక్షి శ్రీ వీరభద్రాలయానికి ఒక కిలోమీటరు లోపు (రెండు మూడు ఫర్లాంగుల కంటె ఎక్కువ దూరం వుండదనుకుంటాను!) దూరంలోనే బసవన్న శిల్పం వుంటుంది. కాలి నడకన వెళ్ళవచ్చును.  ఏకశిల నుంచి మలచబడిన ఈ బసవన్న శిల్పం కూడా, లేపాక్షి, శ్రీ వీరభద్రాలయంలోని మిగతా శిల్పాల లాగా,  జీవకళతో మెరిసిపోతూ వుంటుంది.  మొత్తం శిలనే బసవన్నగా మలిచిన అధ్బుత శిల్పం ఇది. దేశంలోనే పరిమాణంలో అతి పెద్ద (8.1 మీటర్ల పొడవు, 4.5 మీటర్ల ఎత్తు పరిమాణంతో) బసవన్న శిల్పంగా ‘లేపాక్షి బసవన్న’ ను చెబుతారు! తీరుగా కూర్చుని శ్రీ వీరభద్రాలయం కేసి స్తున్నట్లుగా మలచబడింది. బసవన్న వెనక నిలబడి, కొమ్ముల మధ్య నుంచి ధృష్టి సారించి చూస్తే శ్రీ వీరభద్రాలయంలోని  ఏకశిలపై మలచబడి వున్న నాగలింగం కనబడుతుంది.

అన్ని హంగులతో మలచబడి వున్న’లేపాక్షి బసవన్న’ ఫోటోలు, ఇక్కడ ‘slide-show’ గా!

ఏకశిలలో మలచిన ఈ ప్రతిమల వెనకా ఒక కథ వుంది. ఈ ఆలయ నిర్మాణానికి నియోగించబడిన శిల్పులలో, ఒక కుర్ర శిల్పి పనితనానికి సంబంధించిన కథ అది. ఆలయ నిర్మాణం జోరుగా సాగుతున్న రోజులలో ఒకనాటి రోజు, మధ్యాహ్నం భోజన విరామ సమాయానికి, భోజనం తయారవడానికి ఇంకా కొంత సమయం పడుతుందని ఆ కుర్ర శిల్పి తల్లి చెప్పడంతో, ఆ మధ్య కాలంలో ఖాళీగా కుర్చోవడం ఇష్టం లేని అతను, తిరిగి అతని తల్లి వద్ద నుండి భోజనం తయారయిందని కబురు వచ్చేంతలోనే, ఆ శిలపై ఈ రూపాలను మలిచాడనీ…

అలా అంత తక్కువ వ్యవధిలోనే శిలను అద్భుతమైన శిల్పంగా మలచ గలిగిన తన కుమారుని ప్రతిభకు ఆశ్చర్య పోయిన ఆ తల్లి, తన్మయంలో ఇంగితం మరచి కుమారుని ఎదుటనే అతని ప్రతిభను గొప్పగా పొగిడిందనీ, అలా ఆమె పొగిడిన తరువాత కొద్ది సేపటికే  అందరూ ఆశ్చర్య పోయే లాగా శిల్పం మలచ బడి వున్న శిల మధ్యలోకి పైనుంచి క్రిందివరకూ ఒక సన్నని పగులు ఏర్పడిందనీ, శిలలో ఏర్పడిన ఆ పగులు కారణంగా శిల్పం  లోపం కలది అయిపొయిందనీ ప్రచారంలో వున్న కథ!

కథ సంగతెలా వున్నా, ఏక శిలపై విఘ్నేశ్వర, నాగలింగ శిల్పాలు చూడడానికి అద్భుతంగా వుంటాయి. నాగలింగ శిల్పంలో పడగ విప్పి వున్న ఏడు తలల నాగరాజు, శిల్పం చెక్కబడి వున్న శిల సహజంగానే ఎత్తుగా వుండడం వలన చాలా gigantic గా, పేరుకు తగినట్లు magnanimous గా కనిపిస్తుంది.

ఆ ఫోటోలు మొదట విఘ్నేశ్వరునివి, ఆ తరువాత నాగరాజువి ఇప్పుడు, ఇక్కడ…slide show గా!

శాతవాహన ప్రభువులలో ఒకడైన హాలమహారాజు చే సంకలించబడిన గాథా సప్తశతి అనే పేరున్న ప్రాకృత గాథల సంకలన గ్రంథంలో ఏడవ శతకంలోని ఎనభైతొమ్మిదవ గాథ ఇది.

“నిష్పన్న సస్య ఋధ్ధిః స్వఛ్ఛందం గాయతి పామరః శరది,
దలితనవశాలి తండుల ధవల మృగాంకాసు రాత్రిషు.”

అని పై ప్రాకృత గాథకు సంస్కృత ఛాయ.

‘కోర్కె తీరగా పంట పండింది. దంచిన కొత్త బియ్యపు పిండి ఆరబోసినట్లున్న శరత్కాలపు వెన్నెలరాత్రిలో ఆనందంతో రైతు గొంతు విప్పి పాట పాడు తున్నాడు’ అని ఈ గాథకు పెద్దలు చెప్పిన అర్ధం. భూమిని నమ్ముకుని జీవనాన్ని సాగించే ఒక పల్లెటూరి రైతు జీవితంలో దైవం అనుగ్రహిస్తే పదే పదే పునరావృతమయ్యే ఒక సన్నివేశాన్నీ, ఆ సన్నివేశంలోని సౌందర్యాన్నీ కనులకు కట్టినట్లు అతి తక్కువ మాటలలో వర్ణించి చూపెట్టే ఈ గాథను ఎన్ని సార్లు చదివినా, మననం చేసుకున్నా, తనివి తీరనట్లుంటుంది.

అచ్చమైన ఆప్యాయతతో రైతు కాళ్ళకు అంటుకునే పొలంలోని మట్టీ, మట్టిని తడిపి తమకంతో తబ్బిబ్బయ్యే నీరూ, స్వచ్చంగా వీచే గాలీ, రాబోయే పంటమీదా, పచ్చదనం మీదా కారుణ్యంతో కాచే ఎండ, కాలం కనికరించి అన్ని కలిసొస్తే ఏ దిక్కుకేసి చూసిన కళ్ళ నిండుగా కనిపించే పచ్చదనం….ఇవన్నీ పల్లెటూరు అనే పడతికి ప్రకృతి తనంత తానుగా తొడిగి చూపించిన నిలువెత్తు ఆభరణాలు. జీవితంలో ఏ కొంత భాగమైన పల్లెటూరిలో గడపడం అన్నది సంభవించిన ఏ వ్యక్తికైనా వీటి సహజ సౌందర్యం ఏమంత కష్ట పడకుండానే మనసుకు తట్టి కనులకు కడుతుంది.

ఆధునిక జీవన శైలిలో, పొట్టకూటికోసం అనుకున్నా, మరెందుకోసం అనుకున్నా, తనదైన పల్లెటూరిని విడిచి పట్టణానికి వలస వెళ్ళల్సి రావడం సంభవించిన వ్యక్తికి, తలచుకునే సందర్భం దొరికినప్పుడల్లా, వాటి సహజ సౌందర్యం మనసును పూర్తిగా కమ్మేసి, ఆ దృశ్యాలను విడిచి పెట్టి  ప్రస్తుతంలోకి రావడానికి ఒక పట్టాన ఇష్టపడక మనసు మొరాయిస్తూనూ వుంటుంది.  తప్పనివి అయినా కాకపోయినా, తెచ్చిపెట్టుకున్నవి అయినా కాకపోయినా….ఈ వియోగాలు ఇప్పటి జీవితంలో తప్పించుకోలేని అంతర్భాగాలయిపోయాయి. అంగీకరించాలిసిందే తప్ప, అందులో బాధపడాలిసింది కూడా ఏమీ లేదనే అనుకోవాలి!

పల్లెటూరితో సంబంధం వున్నవాళ్ళు మరోసారి ఆ సౌందర్యాన్ని మననం చేసుకోవడానికి వీలుగానూ, సంబంధం లేని వాళ్ళు ఆ సౌందర్యాన్ని మరోసారి చూడడానికి వీలుగానూ, నా ఫోటోలు కొన్ని slide show గా…. ఇప్పుడు, ఇక్కడ! ఇక్కడ ఒక్క మాట! ఈ ఫోటోలన్నీ బస్సులో ప్రయాణిస్తూ తీసినవి. అందువలన, అక్కడక్కడా ఒకటి రెండు ఫోటోలు straight గా వుండకుండా, కొంచెం angled గా కనిపిస్తాయి. అయితే, angled గా వున్నా, అందులో వున్నది ప్రకృతి  కాబట్టి, వాటి సౌందర్యానికి ఏమీ భంగం కలగలేదనే అనుకుంటాను!

మాగడి అనే ఊరు బెంగుళూరుకు 40-45 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది. ఈ ఊరు బెంగుళూరు వ్యవస్థాపకుడూ, నిర్మాత అయిన ‘కెంపె గౌడ’ కి కొంత కాలం headquarters లాగా వుండినదని చెబుతారు. ఈ ఊరి చుట్టూ ‘కెంపె గౌడ’ చేత నిర్మించబదిన కోటగోడ శిథిలాలు వూరులోకి ప్రవేశిస్తూండంగానే కనిపిస్తాయి. మాగడి లో శ్రీ రంగనాథ స్వామివారి దేవాలయం ప్రసిధ్ధి చెందినది. లోపల పూజలందుకుంటున్న దేవుడు – శ్రీనివాసుడు. ప్రతి సంవత్సరం ఏప్రెల్ నెలలో స్వామి వారి తిరునాళ్ళ, ఉత్సవాలు జరుగుతాయట! శ్రీ రంగనాథ స్వామి వారి ఆలయ గోపురం చూడడానికి చాలా బాగుంటుంది. గుడి వెలుపల పెద్ద కోనేరు కూడా చాలా బాగుంటుంది. గుడి గోపురం, ఆలయం గోడల మీదా, కోనేరు మెట్ల మీదా వేసిన రంగులతో… ఈ మొత్తం setting చూడడానికి చాలా ఆకర్షణీయంగా కనబడుతుంది.

నంది హిల్స్, మాగడి కి సంబంధించిన నా ఫోటోలు, slide show గా… మొదట నంది హిల్స్, తరువాత మాగడి శ్రీ రంగనాథ స్వామివారి దేవాలయం!

కొన్నాళ్ల క్రితం ఒక కందిరీగ, మరెక్కడా దానికి అనువైన ప్రదేశం దోరకలేదన్నట్లు,  మేము నివాసముంటున్న ఇంటి బాల్కనీ గోడ జాఇంటులో ఒక అంగుళం మేర స్థలాన్ని చూసుకుని గూడు కట్టుకోవడం మొదలెట్టింది.  కందిరీగలు తడి మట్టితో గూడు కట్టుకుంటాయి. ఎక్కడినుంచో తడి బురద మట్టిని తీసుకువచ్చి, దానికి సహజంగానే ఆంతరంగికంగా వున్న పరిజ్ఞానంతో గూడు కట్టడం మొదలెట్టింది. దానికిక వేరే ప్రపంచంతో పని లేదన్నట్లుగా తదేక దీక్షతో ఆ మట్టి గూడు నిర్మాణం చేసే కార్యక్రమంలో మునిగిపోయింది. ఎక్కడి నుంచో ఒక ప్రదేశాన్నించి తడి మట్టిని చిన్న చిన్న పరిమాణాలలో తేవడం, తెచ్చిన మట్టిని చెయ్యి తిరిగిన తాపీ మేస్త్రీ లాగా దానికి కావలసిన ఆకారంలో సర్ధుబాటు చేయడం, తెచ్చిన మట్టి సర్దడం అయిపోగానే మళ్ళి వెళ్ళడం…ఇదిలా కొంత సేపు కొనసాగింది – కొన్ని ఫోటోలూ, ఒక వీడియో తీసుకునేదాకా!

ఆ ఫోటోలు slide show లాగా….. ఇప్పుడు, ఇక్కడ!

ఇక్కడ ఇప్పుడు చూడడానికి ఒక రాజమహలు, రాణీ మహలూ ఉన్నాయి. రాజ మహలు మూడు అంతస్తులలోనూ, రాణీ మహలు రెండు అంతస్తులలోనూ ఉంటాయి. రాజ మహలులోనే ఆర్కియాలనీ డిపార్టుమెంటువారు నిర్వహిస్తూన్న మ్యూజియం వుంది.

ఇవి కాక, వీటికి దగ్గరలోనే రోడ్డుకు ఇవతలి వైపున, ఎప్పటిదో… ఇప్పుడు పాడుబడిపోయిన స్థితిలో వున్న ఒక చిన్న దేవాలయము కనిపిస్తుంది. ఎప్పటినుంచి ఈ దేవాలయం ఈ స్థితిలో వుందో తెలీదు.

ఇవి అన్నీ కలిసి వున్న ఒక slide show ఇప్పుడు, ఇక్కడ!

నాట్యం రెండు రకాలు! ఒకటి పరుల ఆనందం కోసం, తెలిసిన విద్యను ప్రదర్శిస్తూ చేసేది. రెండవ రకం తన్మయంలో తన ఆనందంకోసం చేసేది! హాలేబీడు హోయసలేశ్వరాలయం గోడలపై ప్రతిమలలో కనుపించేది చాలా భాగం ఈ రెండవ రకానికి చెందినది. శివుడు, భైరవి నాట్య భంగిమలో వున్న ప్రతిమలలోని సంగతులు (detail) మహాద్భుతంగా మలచబడి కనిపిస్తాయి. శివుడు, భైరవి కాక, మిగిలిన నాట్య ప్రతిమలలో కనుపించేది, శివ సాన్నిధ్యంలో వున్నామన్న, వుండగలిగామన్న తన్మయత్వంలో చేసే సంకీర్తనతో కూడుకున్న నాట్యం!  ఇంతకు మించి ఈ క్రింది ఫోటోలలో కనుపించే సంగతులకు వేరే వివరణ అవసరం లేదు.

హొయసల శిల్పం - 21 (హాళేబీడు)

హొయసల శిల్పం - 22 (హాళేబీడు)

హొయసల శిల్పం - 23 (హాళేబీడు)

హొయసల శిల్పం - 24 (హాళేబీడు)

హొయసల శిల్పం -25 (హాళేబీడు)

గణపతి చేతకూడా అందమైన భంగిమలలో నాట్యం చేయించి చూపించారు హోయసల శిల్పులు!

హొయసల శిల్పం - 26 (హాళేబీడు)

చివరగా, రెండు ఫొటోలను ఇక్కడ present చేస్తున్నాను!  ఈ రెండు ఫోటోలూ సోమనాథపూర్ శ్రీ చేన్నకేశవాలయం లోనివి.  ఈ రెండు ఫొటోలలో హోయసల శిల్పుల శిల్పకళా నైపుణ్యానికి సంబంధించిన చాలా సంగతులను పట్టుకోగలిగానని అనుకుంటున్నాను!

హొయసల శిల్పం - 27 (సోమనాథపూర్)

హొయసల శిల్పం - 28 (సోమనాథపూర్)

ధన్యవాదాలు!

హొయసల శిల్పం - 14 (హాళేబీడు)

హొయసల శిల్పం -15 (బేలూరు)

హొయసల శిల్పం - 16 (హాళేబీడు)

బేలూరు శ్రీ చెన్నకేశవాలయం గోడపై శ్రీ కృష్ణ రూపం పిల్లనగ్రోవిని ఊదుతూన్న మురళీకృష్ణుని రూపం.

హొయసల శిల్పం -1 7 (బేలూరు)

ఇక వరాహ అవతారనికి వస్తే, బేలూరు, హాలేబీడు ఆలయాలలోని వారాహ రూపం ఉగ్రంగానూ భూదేవిని రక్షించి తీసుకు వెళుతూన్న రూపంలోనూ వుంటుంది. సోమనాథపూర్ లోని చెన్నకేశవాలయంలో ఈ వరాహ రూపం సౌమ్యంగానూ భూమిని రక్షించి భద్రంగా తన చేతులలో పట్టుకుని వున్నట్లుగా మలచబడి కనిపిస్తుంది. అయితే, సోమనాథపూర్ లోని చెన్నకేశవాలయం వరాహ రూపంలో గమనించాల్సిన ముఖ్యమైన సంగతి ఏమిటంటే, ఆయన చేతులలో భూమి ఇప్పుడు scientific గా prove అయిన oval shape లోనే వుండడం, అలానే మలచబడి చూపెట్టబడడం! అన్ని అలంకరణలతో వున్న ఆ రూపాన్ని చూస్తున్నపుడు నయనానందకరంగానూ, మనసుకు ఎంతో ఆహ్లాదంగానూ వుంటుందనడంలో ఎంతమాత్రమూ సందేహం లేదు!

హొయసల శిల్పం -18 (బేలూరు)

హొయసల శిల్పం - 19 (హాళేబీడు)

హొయసల శిల్పం -20 (సోమనాథపూర్)

హొయసల శిల్పం - 10 (సోమనాథపూర్)

హొయసల శిల్పం - 11 (సోమనాథపూర్)

హొయసల శిల్పం - 12 (సోమనాథపూర్)

విష్ణుమూర్తి ప్రతిమలో శంఖ చక్రాలను, మూర్తికి కుడివైపు చేతులలోని ఒక చేతిలోనూ (చక్రం), ఎడమవైపు చేతులలోని ఒక చేతిలోనూ (శంఖం) మలచబడి వుండడాన్ని సాధారణంగా చూస్తాం! ఇది సంప్రదాయకంగా వస్తూన్న సంగతి. అయితే, హాళేబీడు హొయసలేశ్వర దేవాలయం గోడపై మలచబడి వున్న ఒక విష్ణుమూర్తి ప్రతిమలో (ఈ క్రింది ఫోటోలో) శంఖ చక్రాలను రెండింటినీ ఒకేవైపున్న చేతులలో (ఇక్కడ మూర్తికి ఎడమ
వైపున్న చేతులలో) మలచబడి కనిపిస్తాయి. ఇది ఇప్పుడు చూడడానికీ, చెప్పడానికీ ‘ఇదేముంది? అటువైపు మలచాల్సింది, ఇటువైపు మలిచారు, అంతేగా!’ అనిపించవచ్చు. కానీ, ఆలయ నిర్మాణాన్ని పర్యవేక్షించే ప్రథాన శిల్పాచార్యునికి దృష్టిలో ఇది అంత స్వల్ప విషయం కాదు. సంప్రదాయంగా వస్తూన్న సంగతిని వీడి వెళ్ళడం, అంటే సంప్రదాయానికి విరుధ్ధంగా వెళ్ళడం, break చేయడం, అంత చిన్న విషయాలేమీ కావు. అయినా ఇక్కడ అలా మలచబడి కనిపిస్తుందంటే, దానికి అర్ధం ‘హొయసల శిల్పులు చిన్న చిన్న మార్పులు చేయడానికి, కల్పనలను చేయడానికీ తగిన స్వాతంత్ర్యం ఇవ్వబడినారనీ! Sculptors of this period, the Hoyasala period, had been given ample freedom to think a bit differently, freedom to imagine a bit differently and freedom to execute a bit differently!’ అని అర్ధం. వారు మలచి చూపించిన శిల్పాకృతులలాగా, వారికి ఈయబడిన ఈ స్వేఛ్ఛను వారు అంతే అందంగా వినియోగించుకున్నారన్నది కూడా ఇక్కడ గమనించాల్సిన విషయం!

హొయసల శిల్పం - 13 (హాళేబీడు)

పై ఫొటోలోని ప్రతిమలలో ఇంకొక విశేషం వుంది. విష్ణుమూర్తి ప్రతిమకు కుడి వైపున వున్న శివుని ప్రతిమలో, శివునికి ఎడమవైపు చేతులలోని ఒక చేతిలో ‘మొక్కజొన్న పొత్తు’ (cob) ని మలచి చూపడం జరిగింది. ఇది కూడా హొయసల శిల్పుల అందమైన కల్పనకూ, imagination కీ, ఒక ఉదాహరణగా నేను భావిస్తాను!

హొయసల శిల్పుల శిల్పాలలోని స్త్రీ ప్రతిమలలో ఈ ‘మొక్కజొన్న పొత్తు’ (cob) విశేషంగా కనిపిస్తుంది. దీనిని వారు స్త్రీ ప్రతిమలలో bountiness of food, bountiness of reproductive capacity అనేవి చూపడానికీ, symbolic గా తెలియజేయడానికి ఉద్దేశించినవని పెద్దలు చెబుతారు. అంతవరకూ బాగానే వుంది. అయితే ఇది ఇక్కడ శివుని ప్రతిమలో ఎందుకు ప్రత్యక్షమైంది? అనేది ప్రశ్న. దానికి నేను వూహించుకున్న సమాధానం ఇది. శివుడు అర్ధనారీశ్వరుడు.  ఆయనలో సగ భాగం, అంటే వామ భాగం (ఎడమ సగం) పార్వతీ దేవి అన్నది అందరకూ తెలిసినదే! ఇక్కడ, శివుని అర్ధనారీశ్వరునిగా మలచక పోయినా, ఆయనలో సగం ఎప్పటికీ (ఆయన పురుషాకృతిలో కనిపిస్తున్నప్పటికీ కూడా) పార్వతీ దేవి అని చెప్పడానికి సూచకంగా, ఈ శివుని ప్రతిమలోని ఎడమవైపు చేతులలోని ఒక చేతిలో ఈ ‘మొక్కజొన్న పొత్తు’ (cob) అలంకరించబడి మలచబడింది అని నేను అనుకుంటాను. ఇది కూడా ఈ ప్రతిమను మలచిన శిల్పి ఊహా శక్తికీ, అందమైన కల్పనకూ ఒక చక్కటి ఉదాహరణగా నేను భావిస్తాను!

ఆలయ నిర్మాణంలో హొయసలులు అవలంబించిన ఒక పధ్ధతి ఏమిటంటే, ప్రధాన ఆలయానికి ప్రవేశ ద్వారాలు ఎన్నివైపుల వున్నా కూడా, అన్ని వైపులా ప్రవేశ ద్వారానికి దారి తీసే మెట్లకి ఇరు వైపులా చిన్న చిన్న ద్వారపాలక/ద్వారపాలిక ఆలయాలను నిర్మించడం, అందులో అంతే శ్రధ్ధతోనూ, సంగతులతోనూ తీర్చబడిన ద్వారపాలక ప్రతిమలను వుంచడం. బేలూరు శ్రీ చేన్నకేశవాలయంలో ఇది చాలా బాగా కనిపిస్తుంది. ఈ చిన్న ఆలయాలలో వుంచబడిన ద్వారపాలక/ద్వారపాలిక ప్రతిమలు కూడా అత్యంత నైపుణ్యవంతంగా తీర్చబడి కనిపిస్తాయి. బేలూరు శ్రీ చెన్నకేశవాలయం ప్రధాన ఆలయం ప్రధాన ద్వారనికి దారితీసే మెట్లకు ఇరువైపులా వున్న ద్వారపాలక ఆలయాలలో వున్న ప్రతిమలు శైవ సాంప్రదాయంలోనివి. మిగిలిన ద్వారాలకు వున్న ద్వారపాలక ఆలయాలలోనివి వైష్ణవ సాంప్రదాయంలోనివి. ప్రతిమలను చూడంగానే సులభంగా ఈ సంగతి గుర్తించడానికి వీలవుతుంది.

హొయసల శిల్పం -1 (బేలూరు)

హొయసల శిల్పం -2 (బేలూరు)

హొయసల శిల్పం -3 (బేలూరు)

హొయసల శిల్పం -4(బేలూరు)

‘ఎల్లవేళలా సంతోషంగా వుండడానికి ప్రయత్నించండి, (మన) లోపలి సంతోషానికీ, inner peace కీ సూచకంగా చిరునవ్వును పెదవులమీదనుంచి తొలగనివ్వకండి!’ అని ఇప్పటి art of living భాషణల్లో పదే పదే చెప్పబడుతున్న మాట! ఈ భాషణల్లో, ఈ సూత్రం ఇప్పటి కాలపు ఆధునిక జీవితంలోని ఒడిదుడుకులను సమర్ధవంతంగా తట్టుకోవడానికి కొత్తగా కనిపెట్టబడినది అన్నట్లుగా అర్ధం స్ఫురిస్తూ వుంటుంది గానీ, నిజానికి ఈ management సూత్రం మనకు ముందునించీ వున్నదే! ప్రత్యేకించి చెప్పుకోవాల్సిన పరిస్థితులు అప్పడులేని కారణంగా  అది అలా unspoken గా వుండిపోయింది. ఇప్పుడు ఘర్షణతో కూడుకున్న అలాంటి పరిస్థితులు వున్నాయి కాబట్టి, outspoken గా పదే పదే వక్కాణించబడుతోంది.

రాతిమీద ప్రతిమనుకూడా  ముడుచుకుని వున్న పెదవులతోనూ, నవ్వు విలసిల్లని ముఖ కవళికతోనూ మలిచి చూపించడానికి హొయసలులు ఇష్టపడలేదని చెప్పడానికి వారిచే నిర్మించబడిన దేవాలయాలలో చాలా నిదర్శనాలు దొరుకుతాయి. పెదవులపై కనుపించీ కనుపించకుండా వుండే నవ్వు లేని ప్రతిమ, వారి శిల్పాలలో చాలా అరుదు. ఉగ్ర రూపంలో వున్న శివాంశతో వున్న  పురుష, స్త్రీ ప్రతిమలలోనూ, ఉగ్ర నరశింహ అవతార ప్రతిమలలోనూ తప్ప, చిరునవ్వుతో లేని ప్రతిమలు హొయసలుల శిల్పాలలో సాధారణంగా  కనుపించవు. కనుపించీ కనుపించకుండా వుండే ‘పెదవుల చివరి పైవైపుకి వంపు’ శిల్పానికి ఎక్కడలేని శాంతిని, చిద్విలాసాన్నీ ప్రసాదిస్తుంది అనడానికి ఈ క్రింది ఫొటోలలొ కనుపించే శిల్ప ప్రతిమలు కొన్ని ఉదాహరణలు.

హొయసల శిల్పం - 5 (సోమనాథపూర్)

హొయసల శిల్పం -6 (సోమనాథపూర్)

హొయసల శిల్పం - 7 (హాళేబీడు)

వైవిధ్యం, అంటే ఒకే ప్రతిమను వివిధ భంగిమలలో, ఒక ప్రతిమతో వేరొక ప్రతిమకు ఎటువంటి పోలికా లేకుండా, ఎంత నైపుణ్యంతో నయితే మలచి చూపించారో, అంతే నైపుణ్యంతో ఒక ప్రతిమను అచ్చు గుద్దినట్లు అదే పోలికలతో పక్క పక్కనే మలచి చూపించారు హొయసల శిల్పులు. ఈ క్రింది ఫోటోలలోని మొదటి ఫోటోలో, పక్క పక్కనే మలచబడి వున్న మువ్వురు స్త్రీ ప్రతిమలలో ఏ ప్రతిమకూ మరొక ప్రతిమతో ఏ పోలికా లేక పోవడాన్ని గమనించవచ్చు. అలాగే, రెండవ ఫోటోలో, ఆసీనులైవున్న ‘విష్ణుమూర్తి శ్రీ లక్ష్మి’ ప్రతిమలకు ఇవువైపులా వింజామరలతో నిలబడివున్న స్త్రీ ప్రతిమలు, ఒక ప్రతిమకు వేరొకటి అచ్చు గుద్దినట్లు అదే పోలికతో మలచబడి వుండడమూ చూడవచ్చు.

హొయసల శిల్పం -8 (బేలూరు)

హొయసల శిల్పం -9 (బేలూరు)