తెలుగు – భాష, ఛందస్సు, వ్యాకరణం: కొన్ని సంగతులు (3)

తెలుగు పద్య పాదములోని మొదటి అక్షరాన్ని ‘వడి’ అని, రెండవ అక్షరాన్ని ‘ప్రాస’ అని అంటారు. తెలుగు పద్యాల్లో ప్రాసయేగాక, యతి కూడ నియతము. అంటే తెలుగు పద్యపు పాదములలో యతి స్థానము పై వడి గూర్ప వలసియుంటుంది. అనగా యతి స్థానముపై పాద ప్రధమాక్షరమును గాని దాని మిత్రాక్షరమును గాని నిలపాలి. హల్లులకు యతి మైత్రి కూర్చునపుడు వాని మీద నిలుచు అచ్చులకు (అంటే తలకట్టు, గుడి, కొమ్ము మొదలగు వాటికి) కూడ మైత్రి కూర్చాలి. అలా కాకుంటే యతి భంగమయినట్లే. తెలుగులో ప్రాస లేని పద్యాలు ఉంటాయి కాని యతిలేని పద్యములు లేవు. తెలుగుపద్యాలకు సంబంధించి 39 రకాల యతి భేదాలు లక్షణ గ్రంధాల్లో చెప్పబడ్డాయి.

సంస్కృత పద్యాల్లో యతి అంటే ‘విచ్చేదం’, విశ్రాంతి కొరకు పాదం అక్కడ విరిగితే చాలు.  తెలుగులో విడి (వళీ), విశ్రాంతీ రెండూ ఉండాలన్నది నియమం.  అంటే యతి స్థానంలో పాదం విరగడమే కాకుండా సరూపాక్షరం కూడ అక్కడ ఉండాలి. తెలుగులో ఉన్న ఈ వళి (అక్షర మైత్రి) నియమం సంస్కృత, కరనాట భాషల్లో లేదనీ, ఒకవేళ అక్కడక్కడా కనిపించినా అది యాదృచ్చికమూ, అలంకారికమూ అని పెద్దలు చెబుతారు.

అయితే, ఈ యతి నియమం మొదటి నించీ తెలుగు పద్యాల్లో ఇంత కఠినంగా ఉందా అంటే, ఉంది… లేదు… అని రెండు రకాలుగాను సమాధానం చెప్పుకోవలసి వస్తుంది. నన్నయకు పూర్వపు శాసనాల్లో యతి, ప్రాస సహితంగాను, రహితంగాను అగుపించే కంద పద్యాలు ఇందుకు నిదర్శనాలుగా పెద్దలు చెబుతారు.

పద్యము గురువుతో అంతం కావాలన్న నియమం ఒక్క కంద పద్యానికి తప్ప తెలుగు ఛందస్సులో మరే పద్యంలోనూ కనుపించదు. కంద పద్యం అచ్చంగా తెలుగు వాళ్ళ ఆస్తి అనీ, కాదు సంస్కృత ఆర్యాగీతిభేదమే అనీ రెండు రకాల అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.

64 మాత్రల నిడివి కలిగియుంటూ, యతి మరియు ప్రాస సహితంగా ఉండడం స్థూలంగా ఇప్పటి కంద పద్య లక్షణం.  కనురెప్పపాటు కాలాన్ని ఒక మాత్ర గా అనుకుని లెక్కిస్తే, ఎన్ని మాత్రలున్నా 64 మాత్రల కాలానికి (లఘు, గురువుల లెక్కతో నిమిత్తంలేకుండా, గణాల సంగతి అంతగా పట్టించుకోకుండా) పద్యం అమరిపోయేలా చూసుకోవడం పాత కంద పద్య లక్షణం. ఉదాహరణకి, మొన్న మొన్నటి దాకా పల్లెపట్టుల్లో పిల్లలు పాడుకుంటూండిన ఈ పాట:

“గుడు గుడు గుంచం గుండే రాగం
పామూల పట్టా పడగా రాగం
చినన్న పెండ్లీ చిట్టే రాగం
పెద్దన్న పెండ్లీ పెట్టే రాగం.”

ఈ పాటను కంద పద్యంలోకి మారిస్తే ఇలా ఉంటుంది:

“గుడు గుడు గుంచం గుండే
రాగం పామూల పట్టా పడగా రాగం
చినన్న పెండ్లీ చిట్టే
రాగం పెద్దన్న పెండ్లీ పెట్టే రాగం.”

కంద పద్య పాదములకు సరిపోయేట్లుగా చరణాల్ని మార్చి వ్రాయడం తప్ప, ఇందులో కొత్తగా చేసిందేమీ లేదు. అయితే, ఇందులో గమనించాల్సిన ముఖ్య విషయం ఏమిటంటే, గణాలు కూడా సరిగ్గా సరిపోతున్నప్పటికీ, కంద పద్యంగా మార్చి వ్రాసినపుడు ఈ పాటలో పాడుకోవడానికి అనుకూలంగా ఉండిన తాళానుకూల యతులు మాయమై పోతున్నాయి.

ప్రకటనలు

స్పందించండి

Fill in your details below or click an icon to log in:

వర్డ్‌ప్రెస్.కామ్ లోగో

You are commenting using your WordPress.com account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

ట్విటర్ చిత్రం

You are commenting using your Twitter account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

ఫేస్‌బుక్ చిత్రం

You are commenting using your Facebook account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

గూగుల్+ చిత్రం

You are commenting using your Google+ account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

Connecting to %s