తెలుగు కావ్యాలు – కుమారసంభవం (3)

తెలుగు కావ్యాలు – కుమారసంభవం (3)

“హరి వికచామలాంబుజసహస్రము పూంచి మృగాంకునం దవి
స్ఫురిత మలాసితాబ్జమని పుచ్చగ జాచిన చేయి జూచి చం
దురు డది రాహు సావి వెఱ దుప్పలదూలగ జాఱుచున్న న
య్యిరువుర జూచి నవ్వు పరమేశ్వరు డీవుత మా కభీష్టముల్.”

చంపకమాల వృత్తంలో ఉన్న పద్యం ఇది, కుమార సంభవం, ప్రథమాశ్వాసం మూడవ పద్యం.

ఇందులో ఒక చిత్రమైన సన్నివేశం ఊహించబడి, పద్యంగా వర్ణించబడింది.

ఎక్కడా మచ్చంటూ లేనటువంటి వెయ్యి తామరలతో విష్ణువు శివుని శిరస్సును పూజిస్తూంటాడు. విష్ణువుచే అలా పూజలో సమర్పించబడిన తామరపుష్పాలలో, మచ్చకలిగిన (అంటే స్వఛ్ఛమైనది కాని) ఒక తామరపూవుగా భ్రమింపజేస్తూ అకస్మాత్తుగా శివుని జటాజూటంలోని చంద్రునివదనం, మృగాంక సహితంగా, కనుపించి విష్ణువును కలవరపాటుకు గురిచేయగా, కలత చెందిన మనస్సుతో విష్ణువు ఆ మలినపుష్పాన్ని తీసివేసే ఉద్దేశ్యంతో చేయిచాస్తాడు. అలా విష్ణువుచే చాచబడిన (నీల వర్ణం కలిగిన) చేతిని తనను మింగడానికి సమీపిస్తున్న రాహువుగా భ్రమసి, చంద్రుడు శివజటాజూటాన్ని వీడి పారిపోయే ప్రయత్నంలో ఉండగా,
భ్రాంతికిలోనయిన ఆ ఇరువురి చేష్టలను చూసి పరమేశ్వరుడు నవ్వుకుంటుంటాడు – ఇదీ ఆ సన్నివేశం.

‘హరి – వికచ – అమల – అంబుజ – సహస్రము – పూనిచి’ –వికసించినటువంటి నిర్మలమైనట్టి వేయి తామరలను సమర్పించి, హరి (శివునికి పూజ చేసేటప్పుడు)….

‘మృగాంకున్ – అందున్ – అవిస్ఫురిత – మల – అసిత – అబ్జమని’ –వాటిలో చంద్రుని మాలిన్యముచే నల్లనైన వికసించని తామరపూవుగా అనుకుని…

‘పుచ్చగ – జాచిన – చేయి చూచి’ –తొలగించుటకు చాచిన చేతిని చూసి…

‘చందురుడు – అది – రాహు సావి – వెఱన్ – తుప్పలతూలగ – జాఱుచున్నన్’ –చంద్రుడు దానిని (తనను కబళించడానికి వస్తున్న) రాహువని తలచి, ఆ భయంతో మిక్కిలిగా చలించి పారిపోయే చర్యలో ఉండగా…

‘అయ్యిరువుర – జూచి – నవ్వు – పరమేశ్వరుడు – ఈవుత – మాకు – అభీష్టముల్’ (భ్రమలో వింత వింత చర్యలకు పాల్పడియున్న) ఆ ఇరువురినీ చూచి నవ్వు పరమేశ్వరుడు మా కోరికలను తీర్చు గాక!

ఇందులో ‘అయ్యిరువురన్’ అనే మాట, నా జ్ఞాపకాలను ఒక్కసారిగా మా హైస్కూలు 10వ తరగతి గదిలోకి తీసుకువెళ్ళి మా తెలుగు మాష్టారిముందు బాసింపట్లు వేయించి కూర్చోబెడతాయి.

‘అయ్యిరువురన్’ అనేది యడాగమానికీ, ఆపై  త్రికసంధికి మంచి ఉదాహరణ. బాలవ్యాకరణం, సంధి/సమాస పరిఛ్ఛేదాలలోని మూడు సూత్రాలు ‘ఆ’ ‘ఇరువురన్’ అనే రెండు మాటలను ఒకటిగా సంధిస్తాయి. దీనిని వివరిస్తూ మా తెలుగు మాష్టారు ‘ఆ, ఈ, ఏ లు త్రికములు’ అనే సూత్రంతో మొదలు పెట్టేవారు. అప్పుడు ఈ పదాలు ‘ఆ + ఇరువురన్’ అని వాటి సాధారణ రూపంలో వుంటాయి. ఆ తరువాత వరుసగా –

‘సంధి లేని చోట స్వరంబుకంటె పరంబయిన స్వరంబునకు యడాగమంబగు’ (బాల వ్యా.సంధి.3)

ఆ + యిరువురన్

‘త్రికంబుమీది అసంయుక్త హల్లునకు ద్విత్వంబు బహుళంబుగా నగు’ (బాల వ్యా.సమాస.14)

ఆ + య్యిరువురన్

‘ద్విరుక్తంబగు హల్లు పరంబగునపుడు ఆఛ్ఛికంబగు దీర్ఘంబు హ్రస్వంబగు’ (బాల వ్యా.సమాస.13)

అ + య్యిరువురన్ = అయ్యిరువురన్ గా  మారి మిగులుతుంది చివరికి.

ఎన్నిసార్లు ఈ త్రికసంధి సూత్రాలను practice చేయించారో చెప్పలేను…ఆ రోజులలో నిద్రలో లేపి అడిగినా అక్షరం పొల్లుపోకుండా చెప్పగలిగి ఉండేవాళ్ళం.

తెలుగు భాషపై ఏమాత్రం పట్టు సాధించాలన్నా బాలవ్యాకరణం జోలికిపోకుండా సాధ్యమవుతుందంటే నాకు సందేహమే!

ప్రకటనలు

స్పందించండి

Fill in your details below or click an icon to log in:

వర్డ్‌ప్రెస్.కామ్ లోగో

You are commenting using your WordPress.com account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

ట్విటర్ చిత్రం

You are commenting using your Twitter account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

ఫేస్‌బుక్ చిత్రం

You are commenting using your Facebook account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

గూగుల్+ చిత్రం

You are commenting using your Google+ account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

Connecting to %s