మరోసారి లేపాక్షి – శ్రీ వీరభద్రాలయం (12)

వివిధ (వైవిధ్య) రూపాలు (1)

ఆలయాల నిర్మాణంలో స్థపతులకు ఎదురయ్యే సమస్యలలో ముఖ్యమైనది అనదగినది space management! ఇక్కడ space అంటే, అప్పటిదాకా ఏమీ లేని ఖాళీ ప్రదేశం అనే కాదు. రాతి గోడ మీద విస్తారంగా వున్న ప్రదేశం, రాతి స్తంభంపై పరిమితంగా వున్న ప్రదేశం కూడా ఖాళీ ప్రదేశమే! ఏ అలంకరణాలేని రాతి గోడ కానీ, స్తంభం కానీ ఏమీ చెప్పదు. ఏ అనుభూతినీ కలిగించదు. దేవాలయం అనేది ఏమీ చెప్పకపోవడానికీ, ఏ అనుభూతినీ కలిగించకుండా వుండడానికి వుద్దేశించినది కాదు. దేవాలయ ప్రాంగణంలో అడుగు పెట్టిన దగ్గరనుంచీ సందర్శకుని కంటినీ, చిత్తాన్ని రూపంతో నింపాలి అన్నది ఆనాటి స్థపతులకు అవగతం కావడానికి ఎంతో కాలం పట్టలేదు. ఈ realisation దేవాలయంలోని గోడలపై, స్తంభాలపై కొన్ని లోక (worldly), కొన్ని అతిలోక (unworldly and mythical) ఆకృతుల రూప కల్పనకు, మలచడానికి దారి తీసింది. అలాంటి అతిలోక (mythical and purely imaginary) శిల్పాకృతులలో చాలా ఆకర్షణీయమైనది, ముఖ్యమైనది ఒకటి – ‘ఆసీన శార్దూలం’ (కూర్చుని వున్న సింహం) అన్న పేరు కలిగిన శిల్పాకృతి.

లేపాక్షి - శ్రీ వీరభద్రాలయం : 'ఆసీన శార్దూలం'

ఈ శిల్పాకృతులు విజయనగర రాజుల కాలంలో నిర్మించబడిన దేవాలయాలలో ఎక్కువగా కనబడతాయని పెద్దలు చెబుతారు. సింహం తలతోనూ, మనిషి శరీరంతోనూ వుండే ఈ రూపం, చూసేందుకు వింతగా అనిపించినా, ఆకర్షణీయంగా మలచబడి కనిపిస్తుంది. పెద్ద పెద్దగా వుండి ముందుకు పొడుచుకు వచ్చినటులుండే కళ్ళు, బయటికి చొచ్చుకు వచ్చినట్లుండే నాలుక, కాళ్ళకూ చేతులకూ పొడుగాటి గోళ్ళతో ఎక్కడ మలచబడినా కూడా కూర్చుని వున్నట్లుగానే మలచబడి కనిపిస్తుంది. ఈ రూపాన్ని కొందరు వ్యాఖ్యాతలు ‘యోగ నారసింహ మూర్తి’ గా కూడా వ్యాఖ్యానించడం కనబడుతుంది. ఈ రూపం విజయనగర శిల్పుల చేతిలో పరిణతి చెంది ఆకర్షవంతమయినప్పటికీ, ఇది విజయనగర శిల్పుల సృష్టి మాత్రం కాదనీ, పల్లవుల కాలం నుంచీ ఈ రూపం దేవాలయ స్తంభాలపై దర్శనమిస్తుందనీ పెద్దలు చెబుతారు.

లేపాక్షి శ్రీ వీరభద్రాలయంలో స్తంభాలపై ఆకర్షణీయంగా మలచబడి కనుపించే మరో వింతైన రూపం ‘మరుగుజ్జు’ ప్రతిమ రూపం.  ఈ ‘మరుగుజ్జు’ ప్రతిమలు శిల్పంలో బౌధ్ధుల కాలంనుంచీ ఉన్నాయని చెబుతారు. అన్ని కాలాల దేవాలయాలలోనూ శిల్పులు ఈ ప్రతిమను అభిమానించి ఆదరించి మలిచినట్లు చెబుతారు. శరీరావయవాలు బలిష్టంగానూ, బొద్దుగానూ, అకారంలో పొట్టిగా, శరీరంపై కొన్ని రకాలయిన అలంకరణాలతో వుండే ఈ ప్రతిమ విషేషంగా లేపాక్షి శ్రీ వీరభద్రాలయంలోని నాట్య మండపం స్తంభాలపై మలచబడి కనిపిస్తుంది. ఒక్కొక చోట వీరత్వం వుట్టిపడే ముఖ, శరీర అవయవాలతో మలచబడితే, మరింకొన్ని చోటల ఒక సంగీత వాయిద్యాన్ని ఊదుతున్నట్లుగానూ మలచబడి కనిపిస్తుంది.

లేపాక్షి - శ్రీ వీరభద్రాలయం : 'మరుగుజ్జు' (1)

లేపాక్షి - శ్రీ వీరభద్రాలయం : 'మరుగుజ్జు' (2)

ప్రకటనలు

2 thoughts on “మరోసారి లేపాక్షి – శ్రీ వీరభద్రాలయం (12)

    • అవును శర్మ గారూ! correct గా చెప్పారు!
      సాధారణ దృష్టి కంటే, పరిశీలనా దృష్టికి కొన్ని విశేషాలు అదనంగా కనబడడం సహజమే కదా!
      వ్యాఖ్యకు ధన్యవాదాలు!

స్పందించండి

Fill in your details below or click an icon to log in:

వర్డ్‌ప్రెస్.కామ్ లోగో

You are commenting using your WordPress.com account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

ట్విటర్ చిత్రం

You are commenting using your Twitter account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

ఫేస్‌బుక్ చిత్రం

You are commenting using your Facebook account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

గూగుల్+ చిత్రం

You are commenting using your Google+ account. నిష్క్రమించు / మార్చు )

Connecting to %s